Anna Jeszka, Arkadiusz Kawa
Branża przesyłek ekspresowych w Polsce

Ekspresowa dystrybucja i usługi kurierskie

Niezawodny i szybki transport, jak również obsługa logistyczna często bywają kluczowymi czynnikami konkurencyjności i mają niebagatelny wpływ na wyniki ekonomiczne. Coraz częściej przedsiębiorcy, opierając swoje sukcesy biznesowe na zintegrowanych łańcuchach dostaw i zaawansowanej logistyce, zdają się na usługi operatorów logistycznych z branży przesyłek ekspresowych.

Polska branża przesyłek ekspresowych jest stosunkowo młoda. Pierwsze zwiastuny nowego rodzaju usług transportowych pojawiły się w latach osiemdziesiątych poprzedniego stulecia. Początkowo przesyłki były obsługiwane przez państwowe przedsiębiorstwo PSM C. Hartwig, które pełniło rolę pośrednika dla wszystkich zagranicznych przewoźników. W tamtych czasach prawo nie pozwalało na obecność obcego kapitału na polskim rynku. Branża w ostatnich latach bardzo ewoluowała - od prostych usług przewozowych do kompleksowych, zaawansowanych usług logistycznych. Mimo że fazę bardzo dynamicznego rozwoju ma już za sobą (zob. rys. nr 1) i istnieje w niej już spora konkurencja, to ciągle pojawiają się nowe podmioty.

Kilkadziesiąt lub kilkaset firm

Według danych Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty (URTiP) w Polsce działa obecnie 56 firm świadczących usługi kurierskie – tyle zezwoleń (koncesji) zostało wydanych na prowadzenie tego rodzaju działalności (stan na sierpień 2003). Z tego samego źródła wynika, że istnieje 439 jednostek terenowych, które oferują tego rodzaju usługi (stan na 30 kwiecień 2003). Szacuje się jednak, że przewoźników ekspresowych jest znacznie więcej.

Firma kurierska czy przewoźnik ekspresowy

W Polsce zazwyczaj firmy zajmujące się przewozem przesyłek ekspresowych określa się mianem firm kurierskich. Termin ten wykształcił bardzo sztucznie zapis obowiązującej do sierpnia 2003 roku Ustawy o Łączności w celu podporządkowania tych firm zasadom funkcjonowania rynku usług pocztowych i kontrolowania go. Firmy kurierskie kojarzą się przede wszystkim z obsługą przesyłek kopertowych lub niewielkich paczek, dlatego obecnie bardziej pasuje określenie przewoźnik ekspresowy, a w niektórych przypadkach operator logistyczny, tzw. third party logistics.

Usługi

Przewoźnicy ekspresowi oferują usługi przewozu zarówno pilnych dokumentów, niewielkich paczek, jak i przesyłek wielopaczkowych i ciężkich frachtów, przesyłek specjalnych, niebezpiecznych, a nawet całopojazdowych. Świadczą również usługi o tzw. wartości dodanej. Wśród nich można wymienić: doręczenie przesyłki tego samego dnia na terenie kraju; doręczenie/odbiór o niestandardowej godzinie, COD (usługa za pobraniem należności), POD (pisemne potwierdzenie doręczenia), ROD (zwrot dokumentów załączonych do przesyłki przez nadawcę), konfekcjonowanie, dystrybucja (zaproszeń, reklamówek itp.), magazynowanie i inne.
Coraz więcej firm oferuje usługi typu one stop shopping, które umożliwiają łączenie różnorodnych usług logistycznych w jednym miejscu przez jednego operatora. Dla klienta oferta takich zintegrowanych usług oznacza oszczędność czasu, kompleksową obsługę oraz wygodę. Warto dodać, że poziom polskich usług nie odbiega od standardów światowych w zakresie terminów doręczeń przesyłek, jakości serwisu, stosowanych technologii itp., a czasem nawet jest wyższy. Świadczą o tym chociażby liczne prestiżowe nagrody przyznawane polskim przewoźnikom w kraju i zagranicą.

Współpraca

W branży przesyłek ekspresowych istnieje wyraźny trend do współpracy, polegającej na wzajemnym uzupełnianiu ofert komplementarnymi usługami w ramach sieciowych przedsiębiorstw logistycznych. Wiele firm jako ścieżkę rozwoju wybiera połączenie kapitału, doświadczenia, know-how, potencjału lub infrastruktury w ramach układów kooperacyjnych. Sojusze sprawiają, że efekty synergiczne osiągają wszystkie firmy włączone w procesy konsolidacji. Przedsiębiorstwa mniejsze mogą zaoferować obsługę klientów na terenie danego miasta, większe swoją sieć połączeń w serwisie krajowym lub międzynarodowym. Korzyści są obustronne.

Klienci

Odbiorcami usług przewozów ekspresowych są przede wszystkim firmy z branży motoryzacyjnej, FMCG, farmaceutycznej, elektronicznej, telekomunikacyjnej, informatycznej, wydawniczej, reklamowej, finansowej i produkcyjnej. Rzadko która firma obsługuje wszystkie te branże – część przewoźników specjalizuje się w danym sektorze, tworząc dla swoich klientów dedykowane produkty. W przemyśle motoryzacyjnym przesyłane są przede wszystkim części na taśmy produkcyjne.
W przypadku sektora FMCG dostarczane są towary szybkozbywalne (głównie do sieci handlu detalicznego). Przedsiębiorstwa farmaceutyczne korzystają z usług ekspresowych ze względu na wartość przesyłanych substancji oraz ich krótką żywotność. Firmy z branży elektronicznej i telekomunikacyjnej decydują się na wybór przewoźnika ekspresowego z uwagi na wysoki poziom bezpieczeństwa i jakość usług. Jeśli chodzi o firmy informatyczne, to wybór usługi ekspresowej wiąże się z szybkim spadkiem wartości części komputerowych. Coraz częściej wydawnictwa dystrybuują swoje produkty za pośrednictwem przewoźników ekspresowych. Natmiast firmy z branży finansowej i reklamowej przesyłają dużą ilość ważnych i priorytetowych przesyłek kopertowych.

Konkurencyjność

Branża przesyłek ekspresowych w zasadniczy sposób wpływa na funkcjonowanie polskiej gospodarki, a w szczególności na funkcjonowanie przedsiębiorstw produkcyjno-handlowych, które oczekują sprawnej obsługi logistycznej. Przewoźnicy ekspresowi ułatwiają wymianę dóbr między tymi firmami, dzięki czemu mogą one koncentrować się na swoich kluczowych kompetencjach i ograniczać wysiłki wkładane w realizację wspierających funkcji biznesu takich, jak: transport, zarządzanie zapasami, itd. Próba zaspokajania potrzeb transportowych w ramach transportu własnego, podobnie jak realizowanie innych funkcji logistycznych wydaje się w wielu przypadkach niesłuszne z punktu widzenia sprawności, czasu i jakości wykonania oraz kosztów. Niejednokrotnie przestój linii produkcyjnej powyżej kilku godzin powoduje ogromne koszty, na które producenci nie mogą sobie pozwolić. Niezbędne staje się wtedy korzystanie z usług firm gwarantujących terminowe i ekspresowe doręczenie części zamiennych lub komponentów do produkcji. Również handel wielkopowierzchniowy i elektroniczny wiąże się z koniecznością doskonałej organizacji i pewności doręczeń towarów i związanych z nimi informacji. Wymaga to odpowiedniej szybkości, terminowości i niezawodności dostaw, która jest możliwa dzięki automatyzacji procesów, potężnym inwestycjom w infrastrukturę i zaawansowanym technologiom informacyjnym. Wszystkie te elementy są łączone w sposób, umożliwiający pewność i elastyczność serwisu oferowanego przez przewoźników ekspresowych.

Wartość rynku

Roczna wartość przychodów branży kształtuje się na poziomie 1 mld zł, przy liczbie przesyłek 40 mln sztuk. Stąd wydaje się, że pod względem wartości, jak też liczby przewożonych przesyłek potencjał tej branży nie został jeszcze wyczerpany. Przykładowo w Hiszpanii, w której mieszka podobna liczba ludności jak w Polsce, liczba przesyłek na jednego mieszkańca jest siedmiokrotnie wyższa.
Na rysunku nr 2 przedstawione zostały zmiany tempa wzrostu liczby przesyłek ekspresowych i PKB w Polsce w latach 1999-2002. Jak wynika z wykresu zmiany te wykazują tę samą tendencję, co podkreśla wtórny charakter popytu na usługi transportowe w stosunku do popytu na dobra i usługi z innych sektorów oraz potwierdza tezę, że branża ta może być postrzegana jako barometr gospodarki. Niemniej warto zaznaczyć, że trend zmian jest podobny, natomiast krzywa odzwierciedlająca liczbę przesyłek jest zawsze na dużo wyższym poziomie w stosunku do krzywej PKB.
Warto też dodać, że największy rozwój branży odnotowano w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych i sięgał on nawet 50 proc. w relacji liczonej rok do roku. Wtedy też gospodarka polska przeżywała okres intensywnego wzrostu gospodarczego (w granicach 7 proc.), co było skutkiem poprawy wskaźników koniunktury. Gwałtowne załamanie nastąpiło w latach 2000-2001, kiedy to dynamika wzrostu przewożonych przesyłek spadła do ok.14 proc., a przyczyną tego stanu mógł być spadek popytu konsumpcyjnego, produkcji oraz narastania zapasów.
Szacuje się, że w roku 2003 wzrost ten kształtował się na poziomie 13-16 proc.

Ograniczenia rozwoju branży

Pomimo ogromnego potencjału wzrostu, jaki ma branża przesyłek ekspresowych warto zwrócić uwagę na pewne czynniki hamujące rozwój. Spośród nich wymienić można chociażby:
- Stan sieci drogowej w Polsce - niewielka liczba autostrad, zły stan nawierzchni dróg, które mają negatywny wpływ zarówno na czas doręczeń, jak i stan techniczny pojazdów.
- Inspekcja drogowa - wydłużająca się kontrola Inspekcji drogowej może spowodować opóźnienie dostawy na czas do sortowni i tym samym zdezorganizować pracę.
- Ceny ropy naftowej - np. wojna w Iraku była przyczyną przejściowego wzrostu cen paliw, co przez pewien okres spowodowało wzrost cen na usługi transportowe.
- Sprawność działania służb celnych - z powodu przestojów na granicy przesyłki o gwarantowanym terminie doręczenia mogą dotrzeć do odbiorcy z opóźnieniem.
- Kosztowna infrastruktura komunikacyjna - wysokie koszty dzierżawienia szybkich łączy komputerowych, połączeń telefonicznych itp.

Konkluzja

Branża przesyłek ekspresowych w Polsce ulega ciągłym przeobrażeniom. Polega to m.in. na zmianie rodzaju przewożonych przesyłek. Początkowo przesyłane były dokumenty i wartościowe paczki. Dopiero z czasem usługi przewoźników ekspresowych zostały skierowane na transport rzeczy i ładunków. Przesyłki kurierskie zawierające dokumentację stanowią z roku na rok coraz mniejszy udział w ogólnej liczbie przewożonych przez te firmy przesyłek. Przyczyny tego stanu rzeczy należy upatrywać w nowych koncepcjach zaopatrzenia i dystrybucji przedsiębiorstw zakładających minimum magazynowania w zamian za szybką i pewną logistykę.
Ponadto firmy produkcyjno-handlowe oczekują sprawnej obsługi łańcuchów dostaw, bo dzięki niej mogą być konkurencyjne na rynku. Przewozy ekspresowe ograniczają potrzebę składowania przez nie zapasów dzięki: częstszym dostawom mniejszych partii surowców bądź komponentów, niezawodności dostaw (co wiąże się z redukcją zapasów bezpieczeństwa na wypadek opóźnień w dostawach), krótszemu czasowi przewozu. Warto również podkreślić, że ze względu na internacjonalizację i globalizację działalności polskich przedsiębiorców otwieranie się polskiej gospodarki na konkurencję europejską i światową oraz tendencję do przyspieszania procesów gospodarczych, usługi oferowane przez przewoźników ekspresowych stoją przed szansą szybkiego rozwoju.




Źródło: EuroLogistics 1/2004